لاهیجان نیوز:سفالگری و سرامیك‌سازی همچنان در لاهیجان و سیاهكل زنده است.

به گزارش خبرگزاری ایسنا، منظور از سفال، بدنه‌هایی است كه با خاك‌های ثانویه كه در اثر جابه‌جایی خلوص كمتری دارند و درجه پخت آن‌ها نیز كمتر است، مثل خاك رس ساخته می‌شوند. سرامیك به بدنه‌هایی گفته می‌شود كه از خاك‌های اولیه كه به سبب ثابت بودن محل خاك از خلوص بیشتر و درجه پخت بالاتری برخوردارند، مثل كائولین و خاك سفید ساخته می‌شوند.
گفتنی است كه واژه‌های "سفال" و "سفالینه" كه اهل فن و در موارد كلی دیگر، آن را به‌كار می‌برند، بر هر نوع بدنه اطلاق می‌شود.
یكی از قدیمی‌ترین صنایع بشری، سفالگری است كه به اعتقاد بیشتر محققان و نیز به پشتوانه اشیاء به‌دست آمده از كاوش‌های باستان‌شناسی، زادگاه آن ایران بوده و از كشورمان به دیگر نقاط جهان راه یافته است.
به اعتقاد گیرشمن ـ باستان‌شناس و محقق برجسته فرانسوی ـ نخستین نمونه‌های اشیاء سفالین، به ساكنان كوهستان‌های بختیاری تعلق دارد كه حدود 8000 سال پیش از میلاد و بدون استفاده از چرخ سفالگری ساخته شده است. از نمونه‌های به‌دست آمده می‌توان دریافت كه در آن زمان، سفال‌سازان از كوره پخت سفال نیز بی‌اطلاع بوده‌اند و احتمالاً ظروف سفالین را در كنار همان آتشی كه برای پختن گوشت شكار مهیا می‌كردند می‌پختند. سفالینه‌های دوران مورد بحث، به تقلید از سبدهای بافته شده با تركه درختان ساخته شده و در بسیاری موارد، سبد به صورت قالبی برای ساخت ظروف سفالین به‌كار رفته است.
افزون بر آن و ضمن كاوش‌های باستان‌شناسی، آثار باارزشی از منطقه اسماعیل‌آباد، خوروین، تپه سیلك، شوش و غیره به‌دست آمده كه به هزاره‌های ششم، پنجم و چهارم پیش از میلاد تعلق دارد. این اشیاء گاه نقش‌های ساده و طرح‌های زیبایی بر پیكر دارند.
در 3500 سال پیش از میلاد با اختراع چرخ ساده سفالگری و استفاده از آن در شكل بخشیدن به ظروف سفالین، تحولی جدید در این صنعت به‌وجود آمد و موجب شد تا محصولات از نظر شكل متنوع‌تر و از نظر ساخت ظریف‌تر شود و تولید آن نیز افزایش یابد.
از شوش سفال‌هایی متعلق به 2700 سال پیش از میلاد به‌دست آمده است كه به یقین، با چرخ‌های كامل سفالگری تولید و در حرارتی مناسب (حدود 1000 درجه سانتی‌گراد) پخته شده‌اند.
به دنبال تكمیل چرخ‌های سفالگری، تحول دیگری در این صنعت به وقوع پیوست و صنعتگران سفال‌ساز موفق به تهیه انواع لعاب قلیایی و تزیین ظروف با آن شدند.
"لعاب" عبارت است از لایه نازك سیلیكاتی كه برای افزایش مقاومت و قابلیت‌های مصرفی،‌ زیبایی و جلوگیری از نفوذ رطوبت، سطح داخلی یا خارجی یا سطوح داخلی و خارجی یك بدنه سفالی یا سرامیكی را پوشش می‌دهد و دارای سه نوع قلیایی، سربی و فریت است. لعاب با اكسیدهای رنگزای فلزی به رنگ مورد نظر درمی‌آید و پس از انجام مرحله لعاب‌كاری، ضروری است كه ظروف یا بدنه‌ها برای پخت نهایی به كوره برده شود.
در حدود 1500 سال پیش از میلاد، به سبب گسترش فلزكاری و تهیه انواع ظروف از فلز، ساخت ظروف سفالین تا حدودی از رونق و رواج پیشین افتاد و بیشترین تلاش، به‌ویژه در دوره هخامنشی مصروف تولید آجرهای لعاب‌دار می‌شد كه نمونه‌هایی از آن در كاخ آپادانا و كاخ شوش مورد استفاده قرار گرفته و ضمن كاوش‌های باستان‌شناسی به‌دست آمده است.
در دوره اشكانیان دوباره سفالگری دچار تحول شد و استفاده از لعاب قلیایی در میان صنعتگران رواج یافت. سفالگری در دوره مذكور، بیشتر از روی نمونه‌های كشف شده در نواحی مختلف بین‌النهرین، مانند سامرا، تیسفون و بابل شناخته می‌شود كه تركیبی است از سفال‌های گذشته و نیز سفال‌هایی كه در همان زمان ساخت آن‌ها در دیگر نقاط جهان رایج بوده است.
در دوره ساسانی، سفالگری ایران پیشرفت چندانی نكرد، زیرا صنعتگران بیشتر به تولید مصنوعات فلزی گرانبها روی آوردند و از سفال تنها در مواردی معدود و برای تولید محصولاتی محدود استفاده می‌شد. با آغاز دوران اسلامی، به سبب روح سادگی و پرهیز از تجمل‌پرستی فرهنگ اسلامی، منع مذهبی استفاده از فلزات گرانبها برای ساخت ظروف و همچنین به دلایل اقتصادی، صنعت سفالسازی مورد توجه بیشتری قرار گرفت. آثار متعدد به‌جای مانده از نخستین دوره‌های پس از ورود اسلام، از آن‌جمله، سفالینه‌هایی كه در حفاری‌های نیشابور و ری به‌دست آمده، نمایان‌گر مهارت سفالگران ایرانی در دوره مورد بحث است.
نقوش ظروف سفالین این دوره بیشتر شامل كاسه، بشقاب، تنگ و غیره طرح‌های گل و گیاه به شكل هندسی و نیز نقوش انسانی است.
طی قرون پنجم تا هفتم قمری (دوره سلجوقیان)، فصل نوینی در هنرها و صنایع ایرانی گشوده شد و ضمن تعالی و تكاملی كه فلزكاری، گچ‌بری و بالاتر از همه معماری را نصیب گردید، صنعت سفالگری نیز تحول و دگرگونی چشمگیری یافت و شهرهایی چون نیشابور، جرجان، ری و كاشان به صورت مراكز عمده سفالگری كشور درآمد.
در دوره سلجوقی ظروف لعابی سفید رنگ، ظروف لعاب‌دار یك رنگ، ظروف با نقش قالبی، ظروف با نقش كنده‌كاری شده و لعاب رنگارنگ، ظروف معروف به لعابی، ظروف طلایی یا زرین فام، ظروف دارای نقاشی زیر لعاب، ظروف سرامیكی مینایی و ظروف معروف به "لاجوردی" ساخته شد.
در دوره مغول‌ها، ساخت نوعی كاشی به نام "كاشی معرق" آغاز و از آن‌پس زینت‌بخش اماكن متبركه و دیگر ساختمان‌های فرهنگی و گاه ساختمان‌های مسكونی شد.
در دوره صفویه، ساخت ظروفی با عنوان "بدل چینی" رایج شد و آن حاصل تبادل نظر سفالگران چینی و ایرانی و نیز آموزش سفالگران چینی به سفالگران ایرانی در زمینه استفاده مناسب‌تر از خاك سفید در تولید محصولات بود. ضمن آن‌كه ساخت سفالینه‌هایی با نقوش درخت و گل و گیاه و گاهی نیز با نوشته‌های كوفی، فارسی و عربی در ایران رواج یافت. در دوره صفویه، ساخت و استفاده از كاشی‌های هفت رنگ، معرق و مَعْـقِلی گسترش بسیار یافت و در تزیین و زیباسازی ابنیه مذهبی و تاریخی به‌كار برده شد.
از حدود قرن 12 قمری به تدریج از رونق سفالگری ایران كاسته شد و این زوال تدریجی همچنان و تا قرن كنونی ادامه یافته است؛ گو این‌كه محصولات سفال و سرامیك همچنان در مناطق مختلف تولید و حتی در زندگی روزمره مردم ایران نیز نقش داشته است.
در حال حاضر، تولید سفال، سرامیك و كاشی در مناطق مختلفی از كشورمان به شیوه‌های گوناگون از آن‌جمله‌ با بهره‌گیری از چرخ سفالگری رواج دارد و طی سال‌های پس از پیروزی انقلاب اسلامی، شاهد رونق سفالگری در مناطقی مانند لالجین همدان، میبد یزد و تهران بوده‌ایم. این "هنر ـ صنعت" در دیگر مراكز مهم تولید، مانند مند گناباد، كلاگر محله جویبار، تبریز،‌ زنوز، اصفهان، شهرضا، نطنز، لاهیجان، سیاهكل و ... كماكان به حیات خود ادامه داده است.